Centrum zwrotów, hub kurierski, magazyn e-commerce czy zautomatyzowany magazyn dystrybucyjny mogą wyglądać podobnie z zewnątrz. W rzeczywistości każdy z nich potrzebuje innych rozwiązań technicznych i operacyjnych. Dlaczego warto zdefiniować te potrzeby jeszcze przed rozpoczęciem poszukiwania powierzchni i co powinno znaleźć odzwierciedlenie w umowie najmu?
Jak zmieniła się rola magazynu we współczesnej logistyce?
Wyobraź sobie, że poszukujesz nowego magazynu. Otrzymujesz ofertę nowoczesnego obiektu: odpowiednia powierzchnia, dobra lokalizacja, wysokość składowania 12 metrów, certyfikat BREEAM, atrakcyjne warunki najmu. Wszystko się zgadza. A jednak po rozpoczęciu szczegółowych analiz okazuje się, że nie jest to magazyn przelotowy, lub co najmniej nie ma wystarczającej liczby doków do obsługi planowanych transportów. Albo dostępna moc przyłączeniowa nie pozwala na uruchomienie automatyki magazynowej. Albo układ powierzchni i brak doświetlenia oraz przestrzeni socjalnej utrudnia wydzielenie strefy obsługi zwrotów, w której codziennie ma pracować kilkaset osób. Czy to oznacza, że budynek jest źle zaprojektowany? Niekoniecznie. Może być doskonałym magazynem, tyle że przeznaczonym do zupełnie innego rodzaju działalności.
Przez lata magazyn kojarzył się przede wszystkim z powierzchnią do składowania towarów. Liczyły się metry kwadratowe, wysokość, nośność posadzki i odpowiednia liczba miejsc przeładunkowych. Dziś coraz częściej magazyn jest miejscem realizacji złożonych procesów logistycznych oraz obietnic danych konsumentom. Towary nie są w nim jedynie przechowywane. Są sortowane, kompletowane, przepakowywane, poddawane kontroli jakości, przygotowywane do ponownej sprzedaży lub obsługiwane przez zaawansowane systemy automatyczne. To zasadniczo zmienia sposób, w jaki powinniśmy podchodzić do wyboru nieruchomości. Ona staje się teraz miejscem, w którym firmy je wynajmujące generują przewagę konkurencyjną swojego biznesu dla Klientów.
Centrum zwrotów, hub kurierski i e-commerce. Trzy operacje, trzy różne magazyny
To, jak bardzo zmieniła się funkcja współczesnych magazynów, najlepiej widać na przykładzie różnych operacji logistycznych. Centrum zwrotów, hub kurierski i magazyn e-commerce mogą funkcjonować w podobnych obiektach, ale każdy z nich stawia przed nieruchomością inne wymagania. Przyjrzyjmy się trzem przykładom.
Centrum zwrotów – przestrzeń operacyjna, w którym kluczową rolę odgrywają ludzie
Wyobraźmy sobie centrum obsługi zwrotów zajmujące kilka tysięcy metrów kwadratowych, w którym pracuje kilkaset osób. W takim obiekcie powierzchnia przeznaczona do pracy ludzi może mieć znacznie większy udział niż w tradycyjnym magazynie składowym. Potrzebne będą odpowiednie stanowiska pracy, doświetlenie światłem dziennym do poziomu 12,5% oraz stanowiskowym do 500 lux, ogrzewanie do poziomu 18 stopni, odpowiednie zaplecze socjalne i właściwa organizacja przestrzeni umożlwiająca szybki inbound, błyskawiczny refurbishment oraz reimbursement, a także uporządkowany outbound. Znaczenie ma nie tylko liczba metrów kwadratowych, ale również to, czy w danej części budynku można zgodnie z przepisami zorganizować planowane stanowiska pracy. Wysokość składowania, która w klasycznym magazynie może być jednym z najważniejszych parametrów, tutaj niekoniecznie będzie decydowała o przydatności nieruchomości. Warto też wspomnieć o odpowiednim placu manewrowym, ogromnym parkingu dla nadwozi wymiennych i urządzeniu typu. swap body mover.
Hub kurierski – kiedy liczba ramp jest ważniejsza od wysokości
Inne potrzeby ma obiekt, którego podstawową funkcją jest szybki przepływ przesyłek. W hubie kurierskim towary często nie pozostają długo w magazynie. Najważniejsze jest sprawne przyjęcie, sortowanie i przekazanie ich do dalszego transportu. Taki obiekt może nie potrzebować wysokości 10 czy 12 metrów. Znacznie istotniejsza może być odpowiednia liczba ramp, organizacja ruchu pojazdów, duża liczba wiat zewnętrznych, wygodne wjazdy i wyjazdy oraz układ umożliwiający szybkie przemieszczanie przesyłek. Magazyn o imponującej kubaturze, ale z niewystarczającą infrastrukturą przeładunkową, może więc nie spełniać wymagań operacji kurierskiej. Warto też wspomnieć o sorterze, który coraz częściej wymaga odpowiedniej mocy przyłączeniowej.
E-commerce – znacznie więcej niż składowanie produktów
Jeszcze inaczej wygląda magazyn obsługujący handel internetowy. Duża liczba indeksów (SKU), intensywne procesy kompletacji zamówień, obsługa zwrotów i niekiedy odnawianie produktów (refurbishment) wymagają odpowiednio zaprojektowanych stref operacyjnych. Szczególnego znaczenia nabiera rodzaj obsługiwanych towarów. Jeżeli operator przyjmuje używane telefony lub laptopy wyposażone w baterie litowo-jonowe, konieczne może być uwzględnienie dodatkowych wymagań związanych z ochroną przeciwpożarową. Podobnie magazynowanie dużej ilości odzieży może wiązać się z innymi wymaganiami pożarowymi niż składowanie towarów o odmiennej charakterystyce. Nie możemy zapomnieć również o różnym sposobie kompletacji w zależności od towaru (np. multi order picking, batch picking, zone picking), a także sposobach manualnego składowania od standardowych regałów paletowych, poprzez VNA, pick towery, składowanie blokowe, czy po prostu kartonowe regały na posadzce.
W każdym z tych przypadków mówimy o magazynie. Jednak zestaw parametrów, które decydują o jego przydatności, jest zupełnie inny. Wniosek? Nie istnieje jeden uniwersalny standard magazynu, który będzie równie dobrze odpowiadał każdej operacji logistycznej.
Jak automatyzacja zmienia wymagania wobec budynku?
Różnice stają się jeszcze bardziej widoczne, kiedy planujemy wdrożenie automatyki magazynowej. Systemy przenośników i sorterów, magazyny typu mini-load, układnice czy zaawansowane rozwiązania typu shuttle stawiają przed nieruchomością dodatkowe wymagania. Jednym z nich jest dostępność energii elektrycznej. Magazyn, który bez problemu obsługuje tradycyjne procesy składowania, niekoniecznie dysponuje mocą wystarczającą do uruchomienia rozbudowanego systemu automatyki. Istotna może być również niezawodność infrastruktury teleinformatycznej, w tym możliwość zapewnienia redundantnych łączy internetowych. Dostępność mocy przyłączeniowej może stać się istotną barierą głównie dla nowych chłodni, zautomatyzowanych centrów dystrybucyjnych i projektów łączących magazyn z produkcją. Przy zaawansowanych projektach BTS i BTO moc taką warto sprawdzać już przy wyborze lokalizacji, razem z dojazdem, planem miejscowym i innymi formalnościami. Warto też być świadomym, jaka moc potrzebna jest na start operacji, a jaka ma być docelowa moc szczytowa. Jestem przekonany, że dla najemcy z zaawansowaną intralogistyką lub chłodnią, lokalizacja z pewnym zasilaniem może wygrać z tańszą, jeśli tylko pozwala uruchomić operację zgodnie z harmonogramem.
Nie można pomijać też parametrów posadzki. W przypadku określonych systemów składowania, takich jak VNA (Very Narrow Aisle), znaczenie mają wymagania dotyczące jej płaskości i równości oraz innych parametrów technicznych. Samo potwierdzenie standardowej nośności posadzki może okazać się niewystarczające. Często posadzka typu „intralogistics ready” może zaoszczędzić tygodnie przygotowań do uruchomienia operacji Do tego dochodzą wymagania ochrony przeciwpożarowej, które należy oceniać z uwzględnieniem planowanych instalacji i rodzaju składowanych towarów.
Dlatego przed wyborem powierzchni warto odpowiedzieć na pytanie, czy magazyn ma obsługiwać obecny model operacyjny, czy również rozwiązania, które przedsiębiorstwo zamierza wdrożyć w kolejnych latach. Może się bowiem okazać, że budynek jest odpowiedni na dziś, ale jego ograniczenia techniczne uniemożliwią planowaną automatyzację za dwa lub trzy lata. A przecież umowy najmu powierzchni magazynowych zawierane są często na okres
znacznie dłuższy niż horyzont planowania pojedynczego projektu technologicznego. Szczególnie w lokalizacjach znajdujących się poza rynkami typu „core”.
Co oprócz parametrów technicznych sprawdzić przed wynajmem magazynu?
Wybór magazynu powinien uwzględniać także otoczenie nieruchomości. Dla operatora prowadzącego pracochłonne procesy logistyczne dostępność odpowiedniej liczby pracowników może być równie ważna jak parametry samego budynku. Dotyczy to nie tylko pracowników operacyjnych, ale również kadry zarządzającej, kierowników zmian czy specjalistów odpowiedzialnych za obsługę procesów.
Istotne są także kwestie administracyjne. Przed podjęciem decyzji warto zweryfikować, czy planowany sposób użytkowania obiektu jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego oraz z decyzjami, na podstawie których obiekt wybudowano i oddano do użytkowania, a także czy nieruchomość posiada inne wymagane decyzje i pozwolenia (np. decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach). Nie każda działalność, którą potocznie określamy jako magazynową, będzie bowiem podlegała identycznym wymaganiom. Znaczenie może mieć charakter przechowywanych produktów, sposób ich przetwarzania, instalacje wykorzystywane w obiekcie czy wpływ prowadzonej działalności na środowisko. W przypadku inwestycji dopiero realizowanych trzeba również uwzględnić ryzyko związane z uzyskiwaniem wymaganych decyzji administracyjnych i dotrzymaniem harmonogramu budowy.
W praktyce oznacza to, że ocena przydatności magazynu powinna obejmować nie tylko analizę oferty handlowej i specyfikacji technicznej, ale także odpowiednie sprawdzenie uwarunkowań prawnych i administracyjnych.
Jak określić wymagania wobec magazynu przed rozpoczęciem poszukiwań?
Jak zatem podejść do wyboru magazynu? Punktem wyjścia powinno być możliwie dokładne opisanie planowanego procesu logistycznego. Jakie towary będą obsługiwane? Ile osób będzie pracowało w obiekcie? Jak intensywny będzie ruch pojazdów? Jakie systemy składowania i urządzenia zostaną wykorzystane? Czy planowana jest automatyzacja? Jakie zmiany mogą nastąpić w okresie najmu? Dopiero na tej podstawie można przygotować wymagania wobec nieruchomości.
Warto przy tym rozróżnić trzy kategorie potrzeb. Pierwsza obejmuje wymagania niezbędne do rozpoczęcia działalności. Jeżeli budynek ich nie spełnia i nie można go odpowiednio dostosować, nie powinien być traktowany jako realna alternatywa. Druga dotyczy parametrów, które mogą zostać zapewnione w ramach adaptacji powierzchni. Tutaj istotne będą możliwości techniczne, harmonogram i koszty niezbędnych prac. Trzecia obejmuje wymagania związane z przyszłym rozwojem działalności, takie jak zwiększenie mocy elektrycznej, rozbudowa infrastruktury czy wdrożenie nowych systemów automatyki. Taki podział pozwala uniknąć sytuacji, w której atrakcyjna oferta magazynowa zostaje wybrana, zanim strony ustalą, czy budynek rzeczywiście będzie nadawał się do planowanej działalności.
Co ważne, szczegółowa analiza potrzeb leży w interesie zarówno najemcy, jak i wynajmującego. Najemca zyskuje większą pewność, że będzie mógł prowadzić zaplanowane operacje. Wynajmujący może natomiast odpowiednio wcześnie ocenić możliwości techniczne budynku, zakres niezbędnych adaptacji i związane z nimi nakłady. Im wcześniej te kwestie zostaną uzgodnione, tym mniejsze ryzyko rozbieżności oczekiwań na dalszych etapach transakcji.
Reasumując, wciąż powinny być brane pod uwagę różnorodne aspekty, które mają finalnie wpływ na tzw. total cost of ownership. Są to m.in. dopasowanie do modelu logistycznego najemcy (network fit), kwestie gotowości inwestycji po stronie dewelopera (np. wydanie decyzji środowiskowej), dostępność zasobów ludzkich, specyfikacja techniczna budynku pozwalająca generować oszczędności OPEX oraz stawka efektywna. Dopiero cały ten katalog kryteriów daje możliwość stworzenia matrycy możliwości, dostępności i opłacalności wyboru lokalizacji, choć nie da się ukryć, że niezawodność dostaw energii staje się warunkiem z coraz większym multiplikatorem, a więc znaczy często więcej, niż inne kryteria. Z tego też względu, najemcy coraz częściej poruszają temat niezbędności generatorów lub przynajmniej przygotowania powierzchni pod ich szybką instalację.
Jak zabezpieczyć wymagania operacyjne w umowie najmu magazynu?
I tutaj dochodzimy do zagadnienia, które z perspektywy prawnej ma szczególne znaczenie. Nawet bardzo dokładna analiza techniczna nie zastąpi odpowiedniego uregulowania obowiązków stron w umowie najmu.
Wyobraźmy sobie, że najemca informuje wynajmującego o zamiarze wdrożenia określonego systemu automatyki. Strony omawiają wymagania podczas spotkań, wymieniają dokumentację techniczną i zakładają, że magazyn będzie odpowiednio przygotowany. Jeżeli jednak wymagania te nie zostaną jednoznacznie odzwierciedlone w dokumentacji kontraktowej, może pojawić się spór dotyczący tego, co rzeczywiście miało zostać zapewnione. Ryzyko to jest tym większe, że umowy najmu często zawierają klauzulę całości porozumienia (entire agreement), która pozbawia znaczenia wcześniejsze ustalenia i korespondencję stron.
Dlatego szczególnego znaczenia nabiera specyfikacja techniczna stanowiąca załącznik do umowy najmu. Powinna ona uwzględniać parametry istotne dla planowanego sposobu użytkowania nieruchomości, a w przypadku prac adaptacyjnych także ich zakres, podział obowiązków i harmonogram realizacji. Im bardziej konkretne i mierzalne będą te parametry – np. dostępna moc elektryczna, liczba doków, nośność i płaskość posadzki – tym mniejsze ryzyko sporu o to, co faktycznie zostało uzgodnione.
Warto również odpowiednio określić przeznaczenie powierzchni. Zbyt ogólne postanowienie może nie uwzględniać specyfiki działalności, natomiast nadmiernie wąskie określenie dozwolonego sposobu użytkowania może ograniczać możliwość przyszłej zmiany modelu operacyjnego.
Istotne jest także rozróżnienie pomiędzy parametrami, które wynajmujący zobowiązuje się zapewnić, a wymaganiami dotyczącymi instalacji i wyposażenia pozostających po stronie najemcy. Nie każda potrzeba operacyjna najemcy powinna automatycznie stawać się zobowiązaniem wynajmującego. Strony powinny jednak jednoznacznie ustalić, kto odpowiada za jej realizację. W przypadku bardziej złożonych operacji warto również przewidzieć zasady współpracy przy uzyskiwaniu wymaganych zgód, wykonywaniu dodatkowych instalacji i prowadzeniu przyszłych modernizacji.
Właśnie temu, jak przekładać potrzeby operacyjne i techniczne na konkretne zapisy umowy, przyglądają się uczestnicy WLS Academy – programu poświęconego strategicznemu podejściu do najmu powierzchni magazynowych. Analizujemy te zagadnienia z perspektywy najemcy, wynajmującego, inwestora, operatora logistycznego i prawnika, bo dopiero połączenie tych punktów widzenia pokazuje, jak decyzje podjęte przed podpisaniem umowy sprawdzają się później w codziennej operacji. Więcej o programie: w-ls.pl/wlsacademy.
Artykuł przygotowali:
Damian Kołata – Head of Commercial w 7R, ekspert WLS Academy. Menedżer z ponad 20-letnim doświadczeniem w logistyce magazynowej, e-commerce i zarządzaniu łańcuchem dostaw. Wcześniej związany m.in. z Cushman & Wakefield, FIEGE, TZMO i ThyssenKrupp. Wykładowca Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie, Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu i WSB w Toruniu, współautor publikacji branżowych poświęconych e-commerce i logistyce.
Żaneta Ścigała – radczyni prawna specjalizująca się w doradztwie dla sektora nieruchomości magazynowych i logistyki. Partnerka w kancelarii Legal Hub Wojnarowska Ścigała Irlik, współzałożycielka E-Commerce Logistics Experts Association, twórczyni WLS Academy – przestrzeni rozwijania kompetencji profesjonalistów odpowiedzialnych za operacje, najem i rozwój biznesu w sektorze magazynowym i logistycznym.
Potrzebujesz indywidualnego dodatkowego wsparcia?

